Jędrzejów – miasto zegarów słonecznych

W województwie świętokrzyskim, na skrzyżowaniu dróg nr 78 i nr 7, 38 km na południowy Zachód od Kielc – leży niewielkie, 16-tysięczne miasteczko Jędrzejów.
Ta niepozorna na pierwszy rzut oka miejscowość nad rzekami Brzeźnicą i Jasionką skrywa w sobie jednak unikatowy na skalę europejską, a nawet światową, skarb – kolekcję zegarów słonecznych i starodruków astronomicznych. Z tych też zegarów słynie Jędrzejów, choć nie tylko one zasługują tu na uwagę. No, ale po kolei.

Trasa po Jędrzejowie na Just Walk Abouthttp://justwalkabout.pl/trasa/id/39

Trasa po Jędrzejowie na Just Walk About
http://justwalkabout.pl/trasa/id/39

Poznawanie Jędrzejowa zaczniemy od jego centrum kulturowego – Muzeum zegarów słonecznych im. Przypkowskich. Powstanie tego muzeum wiąże się bezpośrednio
z rodziną Przypkowskich, których korzenie sięgają średniowiecza.

W 1740 Józef Przypkowski, profesor astronomii i matematyki na Uniwersytecie Krakowskim (dziś: Jagiellońskim) zaprojektował zegar słoneczny, umieszczony na kościele mariackim w Krakowie. Obecne zbiory muzeum zawdzięczamy Feliksowi Przypkowskiemu (1872-1951), który jako wielki miłośnik astronomii i gnomiki (dziale astronomii zajmującej się konstrukcją zegarów słonecznych) sukcesywnie gromadził zegary słoneczne oraz literaturę dotyczącą ich budowy i historii.

Feliks Przypkowski (1872-1951) http://www.zabytki.pl

Feliks Przypkowski (1872-1951)
http://www.zabytki.pl

Jego syn Tadeusz (1905-77) kontynuował dzieło ojca, poszerzając kolekcję zegarów słonecznych a także sam tworząc ich liczne egzemplarze, z których siedem znalazło się nawet na obserwatorium w Greenwich. Muzeum po wojnie zostało przekazane państwu, dzięki czemu możemy dziś podziwiać jego pokaźne zbiory.

Państwowe Muzeum im. Przypkowskich http://www.naszafotografia.pl

Państwowe Muzeum im. Przypkowskich
http://www.naszafotografia.pl

W dziale zegarów słonecznych Muzeum zobaczymy wszystkie rodzaje zegarów słonecznych, jakie były konstruowane od XV w. Znajdziemy tu też rozmaite przyrządy do pomiaru czasu – klepsydry, zegary ogniowe i mechaniczne, a także przyrządy astronomiczne. Do najcenniejszych obiektów z tego działu należą zegar słoneczny, dzieło Erazma Habermela oraz zegar słoneczny z armatką.

Zegar słoneczny Erazma Habermelahttp://www.gimnazjum3grodzisk.pl

Zegar słoneczny Erazma Habermela
http://www.gimnazjum3grodzisk.pl

Wśród zegarów mechanicznych warto zwrócić uwagę na maleńki zegarek-pektoralik z kryształu górskiego, czy siedemnastowieczny wyrób paryski sygnowany nazwiskiem „Mahlet”, zegar wahadłowy sygnowany na mechanizmie „Gabier”, wykonany w Paryżu dla Jana Kazimierza. Możemy obejrzeć także popularny niegdyś w Polsce typ zegara stołowego, zwanego kaflowym ze względu na podobieństwo do kafla piecowego, bądź „żabą” z powodu szeroko rozstawionych nóżek.

Zegary wahadłowe w muzeum w Jędrzejowie http://www.photoblog.pl/maxmig

Zegary wahadłowe w muzeum w Jędrzejowie
http://www.photoblog.pl/maxmig

Interesujący jest także dział starodruków, z których najcenniejsze jest wydanie dzieła Kopernika „De revolutionimbus orbium coelestium” z 1566 r., a także egzemplarze z autografami Heweliusza, Kartezjusza i Huyghensa. Część księgozbioru poświęcona gnomice uznawana jest za jedną z najcenniejszych kolekcji tego typu na świecie. Bogaty jest także zbiór grafik i ekslibrisów, liczący obecnie około 25.000 dzieł powstałych od XVI do XX w.

Bogate księgozbiory muzeum w Jędrzejowie http://www.polskiekrajobrazy.pl

Bogate księgozbiory muzeum w Jędrzejowie
http://www.polskiekrajobrazy.pl

W muzeum znajduje się także m.in. dział gastronomii z naczyniami, garnkami
i różnymi przyrządami z dawnych epok
, a także kolekcja pamiątek po Józefie Piłsudskim, który stacjonował ze swoim sztabem w Jędrzejowie ok. 1915 r, korzystając
z gościnności rodziny Przypkowskich.

Wnętrze muzeum https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/

Wnętrze muzeum
https://historiamniejznanaizapomniana.wordpress.com/

W zbiorach muzeum znajduje się także unikatowa, jedyna w Polsce kolekcja kurdybanów (garbowana, barwiona skóra intensywnie zdobiona tłoczeniami, złoceniami lub srebrzeniami oraz malowidłami).

Jedyna w Polsce kolekcja kurdybanów http://jakokiemsiegnac.blogspot.com

Jedyna w Polsce kolekcja kurdybanów
http://jakokiemsiegnac.blogspot.com

Wychodząc z muzeum zegarów słonecznych, nie zapominamy jednak o nich całkiem. Wspomniany Tadeusz Przypkowski, konstruktor zegarów słonecznych, umieścił także dwa w swojej rodzinnej miejscowości. Pierwszy z nich wisi na fasadzie rynku, nie tylko zdobiąc, ale i wskazując przechodniom godzinę z zaskakującą dokładnością.

Zegar słoneczny na ścianie rynku http://www.dioblina.eu

Zegar słoneczny na ścianie rynku
http://www.dioblina.eu

Drugi zegar słoneczny zdobi ścianę kaplicy św. Floriana przy kościele Św.  Trójcy. Sam kościół, budowany jako gotycki, utracił niestety swoją pierwotną formę po niefortunnych przebudowach. Z dawnego wystroju zachowały się w południowej kaplicy bocznej wspaniałe sklepienie sieciowe, ozdobione interesującą polichromią
z końca XVI w.
oraz brązowa chrzcielnica z poł. XV w., krucyfiks z początku XV w. i portal prowadzący z prezbiterium do zakrystii.

Zegar słoneczny na ścianie kaplicy św. Floriana http://www.garnek.pl

Zegar słoneczny na ścianie kaplicy św. Floriana
http://www.garnek.pl

Wnętrze kościoła pw. Św. Trójcy https://www.wrota-swietokrzyskie.pl

Wnętrze kościoła pw. Św. Trójcy
https://www.wrota-swietokrzyskie.pl

Jędrzejów to jednak nie tylko zegary słoneczne.
To także najstarsze w Polsce opactwo cystersów z 1140 r. Zakonnicy, słynący
z dobrej gospodarki rolnej, przybywając do miejscowości znanej wówczas jako Brzeźnica (od rzeki, nad którą jest położona), zbudowali tu zespół klasztorny z kościołem zwany „Morimondem mniejszym”. Ich prężna działalność (zbudowali szpital, prowadzili szkółki, posiadali młyny, tartak, hutę szkła i hodowlę ryb) przyczyniła się do uzyskania praw miejskich przez osadę, zwaną już wtedy Andreiowem.

W czasie zaborów zakon uległ kasacji przez władze rosyjskie, cystersi powrócili tu natomiast po II wojnie światowej. W architekturze zespołu klasztornego warto zwrócić uwagę na kościół o późnoromańskim zrębie, z modyfikacjami gotyckimi i barokowymi,
a w jego wnętrzu chociażby na organy z połowy XVIII w., bardzo dobrze zachowane, unikatowe na skalę europejską oraz późnobarokowy ołtarz główny z figurą Matki Bożej Wniebowziętej, otaczanej przez cystersów szczególną czcią. Warto także wiedzieć, że kaplica w kościele w Jędrzejowie jest jednocześnie sanktuarium bł. Wincentego Kadłubka, średniowiecznego biskupa i zakonnika. Znajdują się tu jego relikwie, a kopuła kaplicy pokryta jest scenami z jego życia.

Kościół w zespole klasztornym archiopactwa cystersów http://www.radio.kielce.pl

Kościół w zespole klasztornym archiopactwa cystersów
http://www.radio.kielce.pl

Organy w kościele przy klasztorze cystersów http://jedrzejow.travel

Organy w kościele przy klasztorze cystersów
http://jedrzejow.travel

Stolica zegarów słonecznych i dziedzictwo ich wybitnych twórców, kolebka polskich cystersów, ważny punkt na kulturalnej i historycznej mapie Polski. To właśnie Jędrzejów, do którego zdecydowanie warto zajrzeć, jadąc np. z Warszawy do Krakowa, lub poznając atrakcje regionu świętokrzyskiego. Spacer niedługi, jednak bogaty pod względem kulturowym, będzie łatwiejszy z naszą specjalnie przygotowaną trasą. Dlatego nie czekaj i już dziś ściągnij aplikację Just Walk About na swojego smartfona i poznawaj niezwykły Jędrzejów!

Jędrzejów - miasto zegarów słonecznych na Just Walk Abouthttp://justwalkabout.pl/trasa/id/39

Jędrzejów – miasto zegarów słonecznych na Just Walk About
http://justwalkabout.pl/trasa/id/39

Poznaj trasę –> http://justwalkabout.pl/trasa/id/39

just-walk-about-9-l-280x280

 

Znajdź i polub Nas na Facebooku!  —> https://www.facebook.com/Justwalkabout/

Zespół Just Walk About

 

Opracowała,
Ela Koulechov

 

 

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Europa, Polska. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>